Metriek stelsel
Op een website waar het omrekenen van eenheden centraal staat, kan informatie over het metriek stelsel natuurlijk niet ontbreken. Het metrische systeem is namelijk het systeem waarmee we in Europa meten, zoals de lengte, het gewicht en de inhoud. Het gebruik is zo vanzelfsprekend, dat we er eigenlijk niet of nauwelijks bij stilstaan. Dit terwijl het systeem toch belangrijke informatie geeft over waarom we meten en omrekenen zoals we vandaag de dag doen. Afstanden meten we vooral in meters en kilometers, gewicht met name in grammen en kilogrammen, en vloeistof vaak in liters.
Wat maakt het metrische systeem handig?
Het grote voordeel van het metrische systeem is dat de verhoudingen tussen eenheden zijn gebaseerd op het getal 10. Dit maakt het rekenen met de eenheid uit dit stelsel makkelijker dan vroeger, toen bijna iedere stad zijn eigen definities van eenheden had. Wat in Amsterdam een “pond” was, kon in Brussel of Parijs weer anders zijn. Dit was vooral voor de handel erg verwarrend. Aan het eind van de 18e eeuw bedacht Frankrijk een systeem dat langzaam door steeds meer steden en landen werd overgenomen. Zo werd het metriek stelsel geboren.
Hoe werkt het?
Het metriek stelsel is een decimaal systeem. Dat betekent dat je bij elke stap een factor van 10 gebruikt. Geen ingewikkelde breuken of vreemde verhoudingen, zoals bij sommige oude systemen. Dit maakt het meten en omrekenen een stuk eenvoudiger dan voorheen. Een voorbeeld van hoe dit bij afstandsmaten werkt, zie je hieronder:
- 10 millimeter = 1 centimeter
- 100 centimeter = 1 meter
- 1.000 meter = 1 kilometer
- 1.000 gram = 1 kilogram
- 1.000 milliliter = 1 liter
Overzicht van metrische eenheden
| Type | Eenheid (Symbool) | Herkenbaar voorbeeld |
|---|---|---|
| Lengte | Millimeter (mm) | Dikte van A4-papier |
| Lengte | Centimeter (cm) | Lengte van een potlood |
| Lengte | Meter (m) | Lengte van een persoon |
| Lengte | Kilometer (km) | Afstand tussen steden |
| Gewicht | Gram (g) | Gewicht van een appel |
| Gewicht | Kilogram (kg) | Gewicht van een gevulde boodschappentas |
| Inhoud | Milliliter (ml) | Een klein glas met sinas of cola |
| Inhoud | Liter (l) | Een PET-fles met water |
Het metriek stelsel was de basis voor het SI-stelsel
Misschien heb je ook wel eens gehoord van het SI-stelsel. Dat is de moderne, wetenschappelijke versie van het metrische systeem. Alle eenheden zijn heel nauwkeurig vastgelegd, vaak gebaseerd op natuurkundige constanten. Zo weet je zeker dat een meter of een kilogram overal ter wereld precies hetzelfde betekent (BIPM, 2023).
Veelgestelde vragen
Het is een systeem om grootheden te meten zoals lengte, gewicht en inhoud. Het belangrijkste voordeel: alles past logisch bij elkaar en (om)rekenen gaat daardoor eenvoudig.
Omdat het uniform is en internationaal geldt. Zo kan iedereen, van wetenschapper tot winkelier, dezelfde maten gebruiken zonder verwarring.
Het SI-stelsel is de officiële, wetenschappelijk vastgelegde vorm van het metrische systeem. Vooral handig voor wetenschap en techniek.
Leuke weetjes over het metriek stelsel
Het metriek stelsel is niet alleen handig, het zit ook vol verrassende feiten. Sommige dingen klinken bijna te mooi om waar te zijn, maar ze zijn allemaal echt gebeurd.. Hier zijn een paar weetjes die je waarschijnlijk nog niet kende:
De meter is gebaseerd op de aarde
Toen het metrische systeem in Frankrijk werd ingevoerd, zochten ze een natuurlijke maat voor lengte. Ze kozen de afstand van de evenaar tot de Noordpool langs een meridiaan door Parijs. Deze afstand werd opgedeeld in 10 miljoen gelijke delen, en elk deel werd gedefinieerd als 1 meter. Later is de definitie aangepast naar een meetbare constante: de lichtsnelheid in vacuüm. Zo heeft de meter een universele en exacte basis (Alder, 2002; BIPM, 2019).
Een liter water weegt bijna precies 1 kilo
Handig, want dat maakt het makkelijk om volume en gewicht logisch aan elkaar te koppelen. Zo past het stelsel perfect bij het dagelijks leven.
Frankrijk probeerde een metrische klok
Tijdens de Franse Revolutie wilden ze tijd ook decimaal meten, net als lengte en gewicht. Ze bedachten een dag van 10 uren, met 100 minuten per uur en 100 seconden per minuut. Het idee werkte logisch volgens het decimale systeem, maar praktisch niet: mensen waren gewend aan 24-uursdagen en 60-minuten-uren. Het experiment werd na een paar jaar afgeschaft (Alder, 2007).
“Kilo” betekent duizend – en er zijn meer voorvoegsels
Een kilo is letterlijk 1.000 gram. Dit is één van de vele voorvoegsels in het metriek systeem die grootheden vermenigvuldigen of verkleinen met machten van 10. Andere voorbeelden zijn:
- centi- (hundredste): 1 cm = 0,01 m
- milli- (duizendste): 1 ml = 0,001 l
- deca- (tien): 1 dam = 10 m
- hecto- (honderd): 1 hl = 100 l
- mega- (miljoen): 1 MJ = 1.000.000 J
- micro- (miljoenste): 1 μg = 0,000001 g
Ook landen zonder metriek gebruiken het stiekem
Sommige landen zoals de Verenigde Staten, Liberia en Myanmar gebruiken officieel het imperiale of traditionele stelsel. Toch wordt metriek op grote schaal gebruikt in de praktijk:
- Wetenschap en techniek: alle publicaties en onderzoeken gebruiken SI-eenheden zoals meter, kilogram en joule.
- Geneeskunde: doseringen van medicijnen worden altijd in milligram, milliliter of kilogram gegeven.
- Industrie: onderdelen en componenten worden vaak in millimeters geproduceerd, vooral voor internationale handel.
- Voeding: verpakkingen van dranken en voedingsmiddelen gebruiken liter en milliliter, ook in landen die officieel niet metrisch zijn.
Meetfouten kunnen duur zijn
In 1999 ging de NASA-ruimtesonde Mars Climate Orbiter verloren doordat metrische en imperiale eenheden door elkaar werden gebruikt. De raketsoftware van de ene partij gebruikte pounds-force, terwijl de navigatiesoftware van NASA newton verwachtte. Hierdoor berekende de sonde een verkeerde baan en vloog te laag in de atmosfeer van Mars, waardoor het apparaat verloren ging. Kosten: ongeveer 125 miljoen dollar (NASA, 1999).
Er zijn extreem grote en kleine eenheden
Het metrisch systeem kent voorvoegsels die eenheidsgroottes enorm kunnen vergroten of verkleinen. Bijvoorbeeld:
- Yocto- (y): 10⁻²⁴ → extreem klein, bv. 1 yoctometer = 0,000000000000000000000001 meter. Gebruikt in kwantumfysica en zeer kleine metingen.
- Yotta- (Y): 10²⁴ → extreem groot, bv. 1 yottameter = 1.000.000.000.000.000.000.000.000 meter. Gebruikt voor astronomische afstanden of grote hoeveelheden energie/data.
Zo kun je met dezelfde eenheid alles meten, van het allerkleinste tot het allergrootste.
Veelgebruikte omrekeningen binnen het metriek stelsel
Lengte
- Millimeter ↔ Centimeter → Omrekenen mm ↔ cm
- Centimeter ↔ Meter → Omrekenen cm ↔ m
- Meter ↔ Kilometer → Omrekenen m ↔ km
Gewicht / Massa
- Milligram ↔ Gram → Omrekenen mg ↔ g
- Gram ↔ Kilogram → Omrekenen g ↔ kg
- Kilogram ↔ Ton → Omrekenen kg ↔ t
Inhoud / Volume
- Milliliter ↔ Liter → Omrekenen ml ↔ l
- Deciliter ↔ Liter → Omrekenen dl ↔ l
- Centiliter ↔ Liter → Omrekenen cl ↔ l
- Liter ↔ Kubieke meter → Omrekenen l ↔ m³
Geraadpleegde bronnen
- Bureau International des Poids et Mesures (BIPM). (2019). The International System of Units (SI) (9e editie). Sèvres, Frankrijk.
- Alder, K. (2002). The Measure of All Things: The Seven-Year Odyssey and Hidden Error That Transformed the World. New York: Free Press.
- Alder, K. (2007). The Measure of Time: From Sundials to Atomic Clocks. Oxford University Press.
- NASA. (1999). Mars Climate Orbiter Mishap Investigation Board Report. Beschikbaar op: https://llis.nasa.gov/llis_lib/pdf/1009464main1_0641-mr.pdf
- National Institute of Standards and Technology (NIST). (2023). SI Units – International System of Units. U.S. Department of Commerce. Beschikbaar op: https://www.nist.gov/pml/owm/metric-si/si-units